Hỏi đáp về Kim lâu, Hoang ốc, Tam tai: cách tính, chỗ hay nhầm và chuyện mượn tuổi
Mục này đã có mười câu hỏi về tuổi và mệnh, vì sao ba nơi tra ra ba mệnh, chuyện tuổi âm, tuổi dương, tuổi mụ. Bài này đi vào ba chữ mà ai định cưới hỏi hay làm nhà cũng sẽ nghe ít nhất một lần: Kim lâu, Hoang ốc, Tam tai. Người lớn trong nhà hỏi, thợ xây hỏi, người quen hỏi: “năm nay có phạm không?”.
Đây là những cách tính của tập tục dân gian. Bài này giải thích bằng lời thường để người hỏi hiểu mình đang được nói gì, và chỗ nào hay tính nhầm.
Kim lâu là gì, tính thế nào?
Kim lâu là cách xét tuổi hay dùng khi cưới hỏi (thường xét tuổi người nữ) và làm nhà (thường xét tuổi người chủ). Cách tính phổ biến: lấy tuổi mụ (tuổi âm, tính cả năm trong bụng mẹ) chia cho chín; nếu số dư là một, ba, sáu hoặc tám thì được coi là phạm Kim lâu. Mỗi số dư gắn với một kiểu: Kim lâu thân (bản thân), thê (vợ), tử (con), lục súc (vật nuôi, tài sản).
Có nơi tính khác một chút, có nơi chỉ xét một hai loại. Hỏi người xem đang dùng cách nào.
Hoang ốc là gì?
Hoang ốc dùng khi làm nhà. Người ta xếp tuổi mụ của người chủ vào sáu cung theo vòng: Nhất Cát, Nhì Nghi, Tam Địa Sát, Tứ Tấn Tài, Ngũ Thọ Tử, Lục Hoang Ốc. Tuổi rơi vào Địa Sát, Thọ Tử, Hoang Ốc được coi là không nên làm nhà năm đó. Cách đếm vòng cụ thể có bảng riêng, mỗi sách trình bày một kiểu.
Tam tai là gì?
Tam tai là ba năm liên tiếp trong mỗi vòng mười hai năm được coi là kém thuận với một nhóm tuổi. Các tuổi chia theo bốn nhóm tam hợp, mỗi nhóm có ba năm tam tai riêng. Ví dụ phổ biến: nhóm Thân, Tý, Thìn gặp tam tai vào các năm Dần, Mão, Thìn. Tam tai thường được xét cho cả việc lớn nói chung, không riêng làm nhà hay cưới.
Chỗ hay tính nhầm nhất là gì?
- Dùng tuổi dương thay tuổi mụ. Cả Kim lâu lẫn Hoang ốc thường tính bằng tuổi mụ. Lấy tuổi trên giấy tờ để tính là lệch.
- Sinh tháng Một, tháng Hai dương lịch. Người sinh trước Tết thuộc năm âm lịch trước, tuổi mụ khác với cách tính đơn giản theo năm dương.
- Nhầm năm xét. Xét theo năm âm lịch sẽ làm việc, không phải năm dương lịch. Một đám cưới tháng Một dương lịch có thể vẫn thuộc năm âm cũ.
- Xét nhầm người. Kim lâu cưới thường xét tuổi nữ, Kim lâu làm nhà xét tuổi người chủ; mỗi nơi mỗi nếp.
Mượn tuổi làm nhà là thế nào?
Khi người chủ phạm tuổi mà vẫn cần làm nhà năm đó, tập tục cho phép mượn tuổi: nhờ một người hợp tuổi (thường là người thân, đàn ông) đứng ra làm các nghi thức như động thổ, đổ mái, rồi “bán lại” căn nhà cho chủ bằng một nghi thức tượng trưng. Đây là cách tập tục tự gỡ cho mình, và nhiều gia đình dùng. Nếu làm, nên rõ ràng giữa các bên rằng đây là nghi thức; giấy tờ nhà đất vẫn đứng tên người chủ thật, không cần và không nên chuyển tên ai.
🔴 Phạm tuổi thì có nên hoãn cưới, hoãn làm nhà?
Đây là câu quan trọng nhất của bài. Kim lâu, Hoang ốc, Tam tai là tập tục, không có bằng chứng nào cho thấy làm việc lớn trong năm “phạm” gây ra chuyện xấu. Nhưng chúng ảnh hưởng thật tới tâm lý của người trong nhà, nhất là người lớn tuổi. Mấy điều nên cân:
- Có việc thực tế buộc phải làm ngay (nhà xuống cấp nguy hiểm, cần chỗ ở, đã có kế hoạch sinh con, công việc, sức khoẻ của ông bà muốn thấy con cháu cưới): việc thực tế nên được đặt trước. Tập tục đã có cách gỡ như mượn tuổi, chọn ngày.
- Không có gì gấp, và gia đình thấy yên lòng hơn khi chờ: chờ một năm cũng không sao.
- Đừng hoãn sửa chữa an toàn: mái dột, tường nứt, điện chập là việc phải làm ngay, không đợi năm hợp tuổi.
Khi người xem phán “năm nay đại hạn, phải giải”
Đây là chỗ tập tục bị dùng để bán dịch vụ. Gặp lời phán năm nay phạm cả ba, phải làm lễ giải hạn trọn gói, mua vật phẩm hoá giải, giá cao, hãy hỏi lại: tính theo tuổi mụ chưa, theo năm âm nào, và nếu không giải thì cụ thể điều gì xảy ra. Mục Khi bị tư vấn sai có nhiều bài về cách nhận ra buổi tư vấn đang đi sai hướng.
Sửa nhỏ, cải tạo, mua nhà có tính không?
Câu hỏi này rất hay gặp. Theo cách nhiều người xem, Kim lâu và Hoang ốc chủ yếu xét cho việc xây mới, động thổ, đổ mái. Sửa nhỏ như sơn lại, thay cửa, chống thấm, lát lại nền thường không bị xét khắt khe. Mua nhà đã xây sẵn thì mỗi nơi nói một kiểu: có người xem tuổi, có người chỉ chọn ngày dọn vào. Nếu gia đình băn khoăn, hỏi người xem mình tin cho đúng việc mình định làm, đừng áp nguyên quy tắc của việc xây mới cho mọi việc nhỏ trong nhà. Nhiều gia đình đã để nhà dột thêm một mùa mưa chỉ vì lo “năm nay không được động vào nhà”.
Nếu trong nhà mỗi người một ý
Ông bà muốn chờ, vợ chồng trẻ muốn làm ngay: chuyện rất thường. Một cách dung hoà nhiều nhà dùng là giữ phần nghi thức theo ý người lớn (chọn ngày, mượn tuổi), và giữ phần kế hoạch thực tế theo nhu cầu của gia đình. Mục Hỏi về người trong nhà có bài riêng về chuyện trong nhà không cùng quan điểm.
Nói gọn lại
Kim lâu xét tuổi mụ chia chín, Hoang ốc xếp tuổi vào sáu cung, Tam tai là ba năm trong mỗi mười hai năm của từng nhóm tuổi. Tính thì phải dùng tuổi mụ và năm âm. Tập tục đã có sẵn cách gỡ như mượn tuổi; còn việc thực tế, nhất là sửa chữa an toàn, thì không nên đợi năm hợp tuổi.