Tuổi âm, tuổi dương, tuổi mụ: mấy câu hay gặp khi khai và khi tra
Cùng một người, hỏi tuổi ở ba chỗ có thể ra ba con số. Không phải ai nói sai, mà vì ở Việt Nam đang có ba cách đếm tuổi song song và mỗi cách dùng cho một việc khác nhau. Bài này gom mấy câu hay gặp nhất.
Tuổi âm, tuổi dương, tuổi mụ — khác nhau ở đâu
Tuổi dương là tuổi tính theo ngày sinh dương lịch: đủ một năm kể từ ngày sinh thì thêm một tuổi. Đây là tuổi dùng trong giấy tờ, hồ sơ, khám bệnh, đi học, đi làm.
Tuổi mụ (nhiều nơi gọi là tuổi ta) là cách đếm cũ: sinh ra đã tính là một tuổi. Về chuyện thêm tuổi vào lúc nào thì các nơi nói không giống nhau — có nhà tính thêm vào ngày Tết, có nhà tính theo ngày sinh. Đây là chỗ nên hỏi lại người nhà mình quen làm kiểu gì, đừng suy từ một bảng nào đó.
Năm sinh âm lịch là chuyện khác nữa, và nó mới là thứ gây nhầm nhiều nhất trong tra cứu — sẽ nói ngay dưới.
Vì sao người sinh tháng 1 và tháng 2 hay bị nhầm năm
Tết âm lịch không rơi vào một ngày cố định của dương lịch — năm thì cuối tháng 1, năm thì giữa tháng 2. Nghĩa là một người sinh vào tháng 1 hoặc đầu tháng 2 dương lịch có thể vẫn thuộc năm âm lịch trước đó.
Hệ quả rất cụ thể: người sinh tháng 1 mà lấy năm dương trên giấy khai sinh đem đi tra thì ra một con giáp, tra đúng năm âm lại ra con giáp trước đó. Hai kết quả khác nhau hoàn toàn, mà người tra không hề gõ sai.
Cách kiểm: xem năm mình sinh, Tết năm ấy rơi vào ngày nào dương lịch. Sinh trước ngày đó thì thuộc năm âm lịch trước.
Giấy tờ ghi tuổi nào
Giấy tờ ở Việt Nam dùng ngày sinh dương lịch. Khai hồ sơ, đăng ký, làm thủ tục — tất cả điền theo giấy khai sinh, không điền tuổi mụ, không quy đổi.
Chuyện này nghe hiển nhiên nhưng vẫn hay sai với người lớn tuổi, vì một số giấy tờ đời trước ghi theo ngày âm hoặc ghi ngày ước chừng. Nếu giấy tờ của mình rơi vào ca đó thì việc phải làm là hỏi cơ quan hộ tịch, không phải tự quy đổi rồi khai theo ý mình.
Đi khám bệnh thì khai tuổi nào
Khai tuổi dương, và khai theo ngày sinh thật. Liều thuốc và nhiều chỉ số tính theo tuổi thật, nên chênh một tuổi ở trẻ nhỏ và người già là chênh thật.
Nếu không chắc ngày sinh chính xác thì nói thẳng với bác sĩ rằng ngày trên giấy là ngày ước chừng — đó là thông tin có ích cho người khám, không phải điều đáng ngại.
Khi tra cứu thì nên nhập cái gì
Phần lớn các cách tra theo nếp cũ đi theo năm âm lịch và theo can chi, không đi theo tuổi mụ. Nên thứ cần xác định là năm âm lịch mình sinh, chứ không phải "mình bao nhiêu tuổi".
Một chỗ hay gây tranh cãi nữa: ranh giới năm theo Tết và ranh giới năm theo tiết lập xuân không trùng nhau, và hai trường phái chọn hai mốc khác nhau. Người sinh trong khoảng giữa hai mốc ấy sẽ thấy nguồn này nói một đằng, nguồn kia nói một nẻo.
Cách xử thành thật nhất là ghi nhận cả hai: biết mình nằm trong vùng lệch, và biết vì sao lệch. Chọn bừa một bên rồi coi đó là chân lý là chỗ nhiều người đi lạc.
Nhà nói một tuổi, giấy ghi một tuổi
Rất nhiều gia đình có chuyện này, nhất là với người sinh trước thập niên 1980: ngày trên giấy khai sinh được khai muộn, khai ước, hoặc khai lệch cho tiện việc học.
Việc nên làm gọn thôi: ghi lại cả hai vào một chỗ — ngày trên giấy, và ngày người nhà nhớ. Ghi luôn ai là người nhớ và nhớ theo mốc gì (mùa vụ, sự kiện trong làng, đứa con thứ mấy). Sau này còn lần được.
Đừng đợi tới lúc cần mới đi hỏi, vì người nhớ rõ nhất thường là người lớn tuổi nhất trong nhà.
Có nên sửa giấy tờ cho khớp ngày thật không
Đây là việc hành chính, không phải việc phong thuỷ, và nó có thủ tục riêng cùng hệ quả kéo theo sang nhiều giấy tờ khác. Muốn làm thì hỏi cơ quan hộ tịch; trường hợp phức tạp thì hỏi thêm người có chuyên môn pháp lý.
Điều đáng nói ở đây là: không nên sửa giấy tờ vì một kết quả tra cứu. Đổi một con số trên giấy để ra một mệnh khác thì cái đổi là con số, không phải là người.
Mấy câu đáp gọn
- "Tuổi mụ hơn tuổi dương mấy tuổi?" — Thường là một, có khi hai, tuỳ sinh trước hay sau Tết và tuỳ nhà tính kiểu nào. Không có một con số đúng cho mọi người.
- "Khai sinh ghi năm này, nhà nói năm kia, tra theo năm nào?" — Tra thử cả hai và biết mình đang ở vùng lệch. Việc hành chính thì luôn theo giấy.
- "Sinh mùng 2 Tết thì thuộc năm nào?" — Năm mới, vì đã qua Tết. Sinh 28 tháng Chạp thì thuộc năm cũ.
- "Không nhớ giờ sinh thì có tra được không?" — Phần theo năm và ngày vẫn tra được; phần cần giờ thì không, và người nào nói vẫn tra chính xác được là đang nói quá.
Ba điều gọn lại
Một. Giấy tờ và y tế dùng tuổi dương theo ngày sinh thật. Tra cứu theo nếp cũ dùng năm âm lịch. Hai thứ không thay nhau được.
Hai. Sinh tháng 1 hoặc đầu tháng 2 dương lịch thì kiểm lại năm âm trước khi tra — đây là chỗ sai nhiều nhất, và người tra không hề gõ nhầm.
Ba. Nằm trong vùng lệch giữa hai mốc tính năm thì ghi nhận là mình lệch, đừng chọn bừa một bên rồi coi là chắc chắn.