Vì sao ba nơi tra ra ba mệnh khác nhau cho cùng một tuổi
Đây là câu hỏi quay lại nhiều nhất ở mục này, và thường kèm một chút bực: "Cùng một ngày sinh mà ba chỗ tra ra ba kết quả, vậy chỗ nào đúng?"
Câu trả lời ngắn: phần lớn trường hợp không có chỗ nào sai cả. Chữ "mệnh" đang được dùng cho ít nhất ba thứ khác nhau, cộng thêm hai mốc thời gian mà chính trong nghề cũng chưa thống nhất. Hiểu được bốn chỗ lệch dưới đây thì lần sau tra ra số khác nhau sẽ không còn thấy lạ.
Chỗ lệch thứ nhất: nạp âm
Khi người ta nói "tuổi này mệnh Kim" kèm một cái tên bốn chữ như Hải Trung Kim hay Lư Trung Hoả, đó là nạp âm. Hệ này ghép can và chi thành một vòng sáu mươi, mỗi cặp năm mang một tên riêng và quy về một trong năm hành.
- Tính theo năm sinh, không cần giờ, không phân biệt nam nữ.
- Hai năm liền kề thường cùng một nạp âm, rồi mới đổi sang cặp khác.
- Đây là hệ hay gặp nhất trong chuyện chọn màu, chọn đá, chọn vật phẩm.
Chỗ lệch thứ hai: cung phi
Nhưng khi người ta nói "anh thuộc Đông tứ trạch" hay "chị cung Khôn" thì đó là cung phi — một hệ hoàn toàn khác, thuộc phái Bát trạch, dùng để xét hướng.
- Nam và nữ tính theo hai cách khác nhau — cùng năm sinh, hai người có thể ra hai cung.
- Mỗi cung cũng quy về một hành, và hành đó không nhất thiết trùng với nạp âm.
- Đây là lý do phổ biến nhất khiến hai vợ chồng cùng tuổi mà nghe nói hai mệnh khác nhau.
Chỗ lệch thứ ba: hành của can và hành của chi
Bản thân thiên can có hành của nó, địa chi cũng có hành của nó. Một số nơi tra cứu trả về hành của can năm sinh thay vì nạp âm, và kết quả lại khác tiếp.
Vậy là với cùng một năm, ta có thể nghe ít nhất ba con số khác nhau — và cả ba đều đúng trong hệ của nó. Chúng trả lời ba câu hỏi khác nhau, chỉ là tiếng Việt gọi chung bằng một chữ.
Chỗ lệch thứ tư: năm bắt đầu từ lúc nào
Đây là chỗ lệch gây tranh cãi nhiều nhất, và người sinh vào tháng Giêng hay tháng Chạp dương lịch dễ dính nhất.
- Một hướng lấy Lập xuân làm mốc đổi năm can chi — quanh đầu tháng Hai dương lịch, thay đổi chút ít theo từng năm.
- Một hướng lấy mùng một Tết âm lịch làm mốc.
- Hai mốc này thường cách nhau vài ngày tới vài tuần. Ai sinh trong khoảng đó thì tra theo hai cách sẽ ra hai tuổi can chi khác nhau, kéo theo mệnh khác nhau.
- Cả hai cách đều có người trong nghề dùng, và đây là bất đồng thật sự chứ không phải một bên nhầm.
Cách xử gọn khi mình rơi đúng vào khoảng đó: ghi lại cả hai kết quả, và khi nhờ ai xem thì nói rõ ngày sinh dương lịch của mình, để họ tự quy đổi theo hệ họ dùng.
Và một chỗ lệch nữa: giờ đổi ngày
Với ai cần cả giờ sinh, còn một mốc nữa chưa thống nhất: ngày mới bắt đầu lúc nào.
- Một cách tính cho giờ Tý bắt đầu từ 23 giờ, nghĩa là sinh sau 23 giờ đã tính sang ngày hôm sau.
- Một cách giữ mốc nửa đêm.
- Người sinh trong khoảng 23 giờ tới nửa đêm vì vậy có thể được xếp vào hai ngày khác nhau tuỳ nơi tra.
Giờ sinh không nhớ chính xác thì sao
Rất nhiều người chỉ nhớ áng chừng, hoặc nhớ theo lời kể lại. Nếu vậy thì nói rõ là áng chừng thay vì chọn đại một con số. Người xem tử tế sẽ tự giới hạn phần nào nói được và phần nào không.
Trường hợp sinh ở nước ngoài thì còn chuyện múi giờ. Giờ ghi trên giấy tờ là giờ địa phương nơi sinh, và người quy đổi cần biết điều đó. Cứ nói ra nơi sinh, đừng tự quy đổi rồi đưa con số đã sửa.
Vậy dùng cái nào cho việc gì
- Chọn màu, chọn đá, chọn vật phẩm: thực tế thị trường phần lớn nói theo nạp âm.
- Xét hướng theo phái Bát trạch: dùng cung phi, và nhớ nam nữ khác nhau.
- Người theo Huyền không lại xét hướng theo cách khác hẳn, ít dựa vào tuổi người hơn.
- Điều quan trọng: đừng trộn hai hệ trong cùng một câu kết luận. Lấy hành của hệ này gán vào quy tắc của hệ kia là chỗ sinh ra phần lớn những lời khuyên nghe rất chắc mà không đứng vững.
Vì sao lại có nhiều hệ như vậy
Không phải ai đó nghĩ ra cho rắc rối. Các hệ này hình thành ở những thời kỳ khác nhau, trong những nhánh khác nhau, và mỗi hệ sinh ra để giải quyết một loại câu hỏi riêng.
- Nạp âm gắn với vòng sáu mươi hoa giáp, dùng để nói về đặc tính của một năm.
- Cung phi gắn với hệ tám quẻ và bài toán hướng nhà.
- Hành của can chi là tầng cơ bản nhất, nằm dưới cả hai hệ trên.
- Chúng được truyền qua nhiều đời, nhiều vùng, và không có một cơ quan nào chuẩn hoá lại.
- Nên việc chúng không khớp nhau là kết quả tự nhiên của lịch sử, không phải dấu hiệu có ai làm sai.
Mấy hiểu nhầm hay đi kèm
- "Mệnh Hoả thì kỵ mọi thứ thuộc Thuỷ" — cách hiểu này bỏ qua chuyện trong chính hệ ngũ hành còn có tương sinh, tương khắc và cả những cách luận mềm hơn tuỳ trường hợp.
- "Mệnh yếu, mệnh nặng" — hai chữ này không có định nghĩa thống nhất, và rất hay xuất hiện trong lời chào hàng.
- "Đổi tên là đổi được mệnh" — đây là niềm tin, không phải phép tính; và việc đổi tên trên giấy tờ còn là thủ tục hành chính có quy định riêng, thay đổi theo thời gian và tuỳ địa phương, nên hỏi cơ quan có thẩm quyền.
- "Bảng màu ngũ hành thì ở đâu cũng giống nhau" — thực tế các bảng lệch nhau ở nhóm màu trung gian, nhất là màu nâu, màu cam và các sắc pha.
Khi hai người có nghề nói khác nhau
Chuyện bình thường, và không nhất thiết có ai đang lừa mình. Cách hỏi giúp gỡ nhanh:
- "Anh chị đang dùng hệ nào ạ?" — nạp âm, cung phi, hay hành của can.
- "Năm can chi anh chị tính theo mốc nào?" — Lập xuân hay mùng một Tết.
- "Theo phái nào ạ?" — Bát trạch hay Huyền không hay cách khác.
- Người nắm nghề trả lời ba câu này rất gọn. Người né hoặc tỏ ra khó chịu thì mình có thêm một thông tin đáng giá.
Chỗ mập mờ này bị dùng để bán hàng thế nào
- Tra ở một nơi ra hành A, rồi nói món mình đang có là "sai mệnh" và cần đổi — trong khi nơi cũ dùng hệ khác chứ không sai.
- Nói mơ hồ rằng "mệnh này nặng lắm" mà không nói mệnh theo hệ nào.
- Đổi hệ giữa chừng để lúc nào cũng có một món cần mua thêm.
- Cách tự bảo vệ đơn giản: hỏi lại bằng ba câu ở mục trên. Ai bán bằng nỗi lo thường không muốn đi vào chi tiết kỹ thuật.
Một ranh giới nên giữ
Chuyện tuổi mệnh có thể bàn lâu bao nhiêu cũng được, nhưng không nên để nó làm chậm ba nhóm việc: đi khám chữa bệnh, xử lý một sự cố an toàn trong nhà, và những việc có thời hạn pháp lý như giấy tờ hay hạn nộp.
Ba nhóm đó có đồng hồ riêng và không chờ ai tra xong.
Tóm lại
Ba nơi ra ba kết quả thường là vì ba nơi đang trả lời ba câu hỏi khác nhau, hoặc đang lấy hai mốc thời gian khác nhau. Biết được điều đó thì mình đỡ hoang mang, và quan trọng hơn là đỡ bị người khác dùng chính sự hoang mang đó để bán cho mình thứ gì đó.