Hỏi đáp khi nhà có người đi học xa hoặc đi làm xa: sáu tình huống
Nhà có người đi học xa hoặc đi làm xa thì sinh ra một loạt câu hỏi rất riêng — vừa về chỗ ở mới của người đi, vừa về căn phòng bỏ trống ở nhà, vừa về mấy nếp mà nhà vẫn giữ.
Sáu tình huống dưới đây là những câu được hỏi nhiều nhất. Trả lời thẳng, và nói rõ chỗ nào là quan niệm.
"Phòng của con để trống, có nên đổi công năng không?"
Được, và không có gì phải áy náy.
Phòng để không thì xuống cấp nhanh hơn phòng có người dùng — ẩm, mốc, mùi tù đọng, đồ điện lâu không chạy.
Cách dung hoà thường dùng: đổi công năng phần lớn diện tích nhưng giữ lại một góc — cái tủ, kệ sách, chỗ để đồ của người đi. Về là vẫn có chỗ.
Nói trước với người đi. Đây mới là phần quan trọng, không phải chuyện bày biện. Về nhà thấy phòng mình thành kho mà không ai báo là chuyện làm người ta hụt hẫng thật.
Còn nếu nhà muốn giữ nguyên thì cũng được — chỉ cần mở cửa thông gió đều và thỉnh thoảng bật đồ điện lên.
"Con ở trọ thì có cần bày biện gì không?"
Trả lời thẳng: phần đáng lo không nằm ở bày biện.
Thứ tự đáng quan tâm ở phòng trọ là: an toàn điện, lối thoát khi có cháy, khoá cửa, thông gió, và ánh sáng chỗ học. Năm thứ này đo được và sửa được.
Một món nhỏ mang theo thì cứ mang nếu nó làm người ta thấy gần nhà hơn — điều đó có giá trị thật. Nhưng nên chọn món nhẹ, không vỡ, không cần chăm.
Đừng gửi món to và đắt. Phòng trọ hay đổi, đồ hay thất lạc, và người đi học thì không có chỗ cất.
Và đừng biến việc bày biện thành một việc phải làm — người đang quen chỗ mới đã đủ thứ phải lo rồi.
"Ngày giỗ, ngày lễ mà con không về được thì sao?"
Câu hỏi làm nhiều người áy náy nhất.
Không về được là chuyện của hoàn cảnh, không phải chuyện của lòng thành. Lịch học, lịch làm, tiền vé — đó là những ràng buộc thật.
Mấy cách nhà hay làm: gọi video vào lúc nhà đang làm lễ, gửi phần đóng góp về trước, hoặc làm một việc nhỏ ở nơi mình đang ở.
Nói trước chứ đừng im. Người ở nhà lo nhất là không biết con có nhớ hay không — một cuộc gọi báo trước giải quyết được phần lớn chuyện đó.
Loạt bài đã có mục riêng cho người ở xa quê: nhớ ngày giỗ thế nào, gửi về ra sao, và làm gì ở nơi mình đang sống.
"Nghe nói năm nay tuổi con không hợp đi xa"
Đây là chỗ cần nói rõ.
Mấy cách luận tuổi không có cơ sở kiểm chứng, và chuyện đi học đi làm thì phụ thuộc vào trường, vào việc, vào tiền — những thứ rất cụ thể.
Cái hại thật là khi nó làm người ta bỏ một cơ hội, hoặc đi rồi mà mang theo nỗi lo suốt năm.
Nếu trong nhà có người tin thì cách dung hoà thường dùng là: làm mấy việc theo nếp cho yên lòng, còn quyết định đi hay không thì dựa trên trường, việc và tiền.
Và đừng nói với người đi rằng năm nay họ "không hợp". Câu đó đi theo họ rất lâu, và mỗi chuyện không may sau đó đều bị quy về nó.
"Con ở ghép, đồ đạc và nếp nhà khác nhau thì sao?"
Chuyện đời sống chung, xử được bằng thoả thuận.
Chốt sớm mấy thứ dễ va chạm: giờ ngủ, tiếng ồn, khách tới chơi, chia tiền điện nước, và chuyện đồ ăn.
Về đồ có ý nghĩa riêng thì để ở phần không gian của mình, và nếu có thắp hương hay đốt gì thì phải hỏi bạn cùng phòng — chuyện khói và chuyện an toàn cháy là chuyện chung.
Tôn trọng nếp của người kia kể cả khi mình không theo. Đây là nguyên tắc cả hai chiều.
Và nếu có mâu thuẫn thì nói sớm lúc còn nhỏ, đừng để tích lại — loạt bài có mục riêng về thờ cúng khi ở chung và về chuyện chia không gian cho hai người một phòng.
"Nhà vắng người, có cần làm gì không?"
Phần thực tế cho người ở lại.
Nhà ít người thì việc bảo trì bị bỏ quên nhanh hơn, vì không ai va vào chỗ hỏng để mà nhớ. Nên chuyển sang lịch: kiểm theo tháng, theo mùa.
Mấy phòng không dùng vẫn cần mở cửa và xả nước ở chỗ thoát lâu ngày không dùng, kẻo mùi bốc ngược lên.
Nếu cả nhà đi vắng dài ngày thì có danh sách việc trước khi khoá cửa — loạt bài đã có mục riêng.
Còn phần cảm giác trống trải thì có thật và không sửa bằng cách kê lại đồ. Giữ nhịp ngày, giữ liên lạc đều, và cho căn nhà một việc mới để làm — trồng cây, mời khách, dùng lại căn phòng ấy.
"Con về nghỉ mấy hôm, nhà nên chuẩn bị gì?"
Câu thứ bảy, hỏi nhiều vào dịp nghỉ dài.
Dọn phòng và thông gió trước vài hôm, nhất là phòng đã đóng cửa lâu — mùi tù đọng là thứ người về nhận ra ngay.
Trả lại chỗ cho đồ của người về, ít nhất là một ngăn tủ và một mặt bàn. Không có chỗ đặt đồ thì cảm giác làm khách rất rõ.
Đừng xếp kín lịch mấy ngày đó. Người đi xa về thường mệt, và mấy buổi thăm hỏi liên tiếp làm cả nhà không có lúc nào ngồi với nhau.
Hỏi trước xem họ muốn gì thay vì tự sắp — có người muốn đi gặp bạn cũ, có người chỉ muốn ngủ.
Và đừng dồn hết chuyện nhà vào ngày đầu tiên. Chuyện tiền, chuyện tương lai, chuyện cưới xin để sau vài hôm thì nói được nhiều hơn.
Ba điều gọn lại
Một, đổi công năng phòng của người đi xa thì được, nhưng phải nói trước — về nhà thấy phòng mình thành kho mà không ai báo là chuyện làm người ta hụt hẫng thật.
Hai, ở trọ thì phần đáng lo là an toàn điện, lối thoát, khoá cửa, thông gió và ánh sáng chỗ học — không phải chuyện bày biện.
Ba, đừng nói với người sắp đi rằng năm nay họ không hợp; câu đó đi theo họ rất lâu và mọi chuyện không may sau đó đều bị quy về nó.