Nhận ra một buổi tư vấn đang đi sai hướng: dấu hiệu ngay trong lúc nói chuyện
Hai bài trước trên mục này nói về chuyện sau khi đã lỡ: xử thế nào, đòi lại tiền ra sao. Bài này lùi về sớm hơn một bước — nhận ra ngay trong lúc buổi tư vấn đang diễn ra, khi bạn còn chưa trả đồng nào.
Đây không phải cách nhận diện người giỏi hay dở. Người giỏi cũng có buổi nói không hay. Đây là mấy dấu hiệu cho thấy cuộc nói chuyện đang đi về phía bán hàng chứ không phải phía giúp bạn.
Kết luận trước khi hỏi
Người làm nghề nghiêm túc bao giờ cũng hỏi trước: nhà ở đâu, bao nhiêu người, làm nghề gì, đang gặp chuyện gì, đã làm gì rồi. Hỏi xong mới nói.
Ai vừa nhìn qua đã phán ngay một kết luận nặng mà chưa hỏi gì thì kết luận đó không dựa trên nhà bạn — nó là câu nói sẵn.
Doạ trước, giải pháp sau
Cấu trúc quen thuộc: mô tả một tai hoạ sắp tới, để bạn lo một lúc, rồi đưa ra một món đồ hoặc một khoá lễ giải quyết được ngay. Càng nặng lời thì món càng đắt.
- Nói về hạn, về vong, về nghiệp kèm mốc thời gian gần để tạo gấp gáp.
- Gắn chuyện đang xảy ra trong nhà bạn vào lời phán, dù chuyện đó có ở nhà nào cũng gặp.
- Không nói phần nào là quan niệm, mọi thứ đều được kể như sự thật chắc chắn.
Người tử tế nói được câu "cái này là quan niệm, tin hay không tuỳ anh chị". Câu đó rất ít khi xuất hiện trong một buổi đang đi sai hướng.
Giục quyết ngay
"Hôm nay là ngày cuối", "chỉ còn một cái", "để mai là lỡ" — sức ép thời gian là công cụ bán hàng, không phải kết luận chuyên môn. Việc trong nhà hiếm khi gấp tới mức không chờ được một đêm.
Câu nên dùng: "Để tôi về bàn lại rồi báo anh." Phản ứng của họ với câu đó nói lên rất nhiều.
Tư vấn kèm bán hàng mà không nói trước
Bán hàng không có gì sai — nhiều người vừa tư vấn vừa bán, và họ nói rõ điều đó. Vấn đề là khi bạn tưởng đang nghe lời khuyên độc lập, mà thật ra mọi lời khuyên đều dẫn về đúng gian hàng của người nói.
Hỏi thẳng một câu: "Anh có bán mấy món này không?" Người trả lời thẳng thì bạn biết đường mà nghe.
Con số không giải thích được
- Giá nhảy theo cảm xúc của bạn — lúc bạn lo thì giá lên.
- Không có bảng giá, mỗi người một giá, hỏi thì né.
- Chi phí phát sinh sau khi đã bắt đầu, mỗi lần một ít.
- Đòi tiền mặt và không có giấy tờ gì.
Không chịu nói phần mình không biết
Mọi nghề đều có chỗ không chắc. Người vững tay nói được "chỗ này tôi không rành", "cái này phải hỏi thợ xây", "cái này thì tuỳ trường phái". Người trả lời chắc nịch mọi câu hỏi, kể cả câu ngoài chuyên môn, là dấu hiệu đáng ngại hơn là dấu hiệu giỏi.
Bảo bạn giấu người nhà
Đây là dấu hiệu nặng. Không có lý do chính đáng nào để một việc trong nhà phải giấu người cùng nhà — nhất là khi có tiền đi kèm.
Tương tự là kiểu nói "nói ra là mất thiêng" dùng để chặn bạn hỏi ý kiến người khác.
Chê người bạn từng hỏi
Nói xấu người đã tư vấn trước, hoặc chê đồ bạn đang có là hàng dởm, thường là cách để dựng lại từ đầu và bán lại từ đầu. Người đàng hoàng nếu thấy khác thì nói khác chỗ nào và vì sao, không cần hạ người khác xuống.
Bạn thấy khó chịu mà không nói ra được
Cảm giác này đáng nghe. Bị ngắt lời, bị cười khi hỏi, bị làm cho thấy mình dốt — dù lời khuyên có đúng thì buổi đó cũng không giúp gì được bạn. Bạn có quyền dừng, và không cần lý do.
Làm gì ngay lúc đó
- Hỏi lại một câu cụ thể: "Vì sao lại như vậy?" — câu trả lời cho bạn biết nhiều hơn mọi thứ trước đó.
- Đừng chuyển tiền trong buổi đầu, kể cả một khoản nhỏ.
- Ghi lại vài ý chính ngay khi về, lúc còn nhớ.
- Hỏi ý một người trong nhà trước khi quyết.
- Dừng thì dừng dứt khoát, không cần tranh luận cho thắng.
Không phải cứ khác ý là sai
Người tư vấn nói điều bạn không muốn nghe thì chưa chắc họ sai. Khuyên bạn đừng mua thêm gì, khuyên sửa cái cửa thay vì mua đồ, khuyên đi khám bệnh thay vì làm lễ — đó là dấu hiệu tốt chứ không phải dấu hiệu xấu.
Cái đáng nghi là hướng ngược lại: mọi vấn đề đều giải quyết bằng cách mua thêm.
Tư vấn qua điện thoại và qua mạng
Không gặp mặt thì mấy dấu hiệu trên vẫn đúng, nhưng thêm vài chỗ riêng cần chú ý.
- Không xin thông tin gì về nhà mà vẫn phán được chi tiết.
- Tài khoản nhận tiền không trùng tên người đang nói chuyện với bạn.
- Chuyển sang nhắn riêng ngay rồi xoá tin cũ.
- Ảnh và lời khen trên trang đều mới tinh, không có bình luận nào cũ.
- Không có địa chỉ thật, hỏi thì né.
Khi người giới thiệu là người quen
Đây là trường hợp khó xử nhất: bạn ngại vì sợ mất lòng người giới thiệu. Nhưng người quen giới thiệu không có nghĩa họ bảo đảm, và phần lớn họ cũng chỉ nghe lại từ người khác.
Cứ hỏi những câu cần hỏi. Người giới thiệu tử tế sẽ không phiền — họ cũng không muốn bạn mất tiền rồi trách ngược lại.
Nếu bạn đã trót trả tiền
Đừng tự trách quá lâu, ai cũng có thể rơi vào hoàn cảnh đang lo và nghe theo. Việc cần làm là dừng ở đó: không trả thêm, không làm tiếp gói lớn hơn, và giữ lại tin nhắn cùng chứng từ chuyển khoản.
Ba điều gọn lại
- Hỏi trước rồi mới kết luận là dấu hiệu của người làm nghề tử tế.
- Doạ rồi bán, giục quyết ngay, bảo giấu người nhà — ba cái này nên dừng lại.
- Đừng chuyển tiền trong buổi đầu, về nhà ngủ một đêm đã.