Khi thấy mình bị tư vấn sai: xử cho gọn
Chuyện này xảy ra thường hơn người ta nghĩ: mời một người về xem, làm theo, tốn tiền, rồi vài tháng sau nhận ra lời khuyên ấy vừa vô lý vừa đắt. Hoặc tệ hơn, nhận ra ngay khi đang làm nhưng đã lỡ trả tiền và lỡ đập tường.
Bài này gom các câu hỏi bạn đọc hay gửi về tình huống đó, và trả lời theo hướng thực tế nhất có thể.
"Làm sao biết mình đang bị tư vấn cẩu thả?"
Có mấy dấu hiệu khá rõ, và chúng lộ ra ngay trong buổi gặp đầu:
- Không hỏi đủ dữ kiện. Người xem nhà mà không hỏi bản vẽ, không đo hướng, không hỏi năm xây, thì họ đang không dùng phương pháp nào cả.
- Không nói mình theo phái nào. Bát trạch và huyền không cho kết luận khác nhau; người nghiêm túc luôn nói rõ mình đang dùng cái gì.
- Chắc chắn về mọi thứ. Ngay cả người giỏi cũng có chỗ nói "cái này có hai cách hiểu". Ai không bao giờ nói vậy thì hoặc rất giỏi, hoặc đang đọc thuộc lòng.
- Dùng nỗi sợ làm đòn bẩy. "Không làm là có chuyện" — câu này không phải một luận điểm, nó là một áp lực.
- Kết luận nào cũng dẫn tới một món hàng, và món đó họ bán.
"Đã trả tiền rồi, đòi lại được không?"
Thành thật: rất khó, nếu chỉ có thoả thuận miệng. Tư vấn là dịch vụ trí tuệ, không có tiêu chuẩn nghiệm thu, nên gần như không có cơ sở để nói họ "làm sai".
Điều làm được:
- Nếu có hoá đơn và có mô tả dịch vụ bằng văn bản — kể cả tin nhắn — thì vẫn có cơ sở để thương lượng, nhất là khi họ hứa một kết quả cụ thể mà không có.
- Nếu món hàng kèm theo không đúng mô tả (đá không phải loại đã nói, trầm là hàng tẩm) thì đây là chuyện hàng hoá, hoàn toàn khác, và bạn có cơ sở rõ ràng hơn nhiều.
- Nếu số tiền lớn, hỏi ý kiến người có chuyên môn pháp lý trước khi tự làm gì.
⚠️ Một điều nên tránh: đăng bêu tên lên mạng khi đang nóng. Nó hiếm khi lấy lại được tiền, và có thể đẩy bạn vào một rắc rối khác.
"Lỡ đập tường, lỡ sửa rồi thì sao?"
Việc đầu tiên là dừng lại và tách hai câu hỏi:
- Thay đổi đó có làm nhà tệ đi về mặt sử dụng không? Tối hơn, bí hơn, lối đi hẹp hơn, mất chỗ chứa đồ? Đây là câu trả lời được bằng quan sát, không cần bảng tra nào.
- Nếu không tệ đi thì thôi. Một thay đổi trung tính, dù lý do đưa ra là vô lý, cũng không đáng để sửa lại lần nữa — sửa lại là tốn lần thứ hai cho cùng một việc.
Chỉ hoàn nguyên khi thay đổi ấy thật sự làm nhà khó ở hơn. Và khi làm, hãy làm vì lý do sử dụng, đừng làm vì một bảng tra khác nói ngược lại.
"Hai người xem cho hai kết luận trái nhau, tin ai?"
Trước khi chọn bên, kiểm ba thứ — rất thường là họ không hề mâu thuẫn:
- Hai người có dùng cùng một phái không? Bát trạch và huyền không đo hai thứ khác nhau.
- Hai người có lấy cùng một số đo không? Hỏi cả hai xem họ đo hướng ở đâu, được bao nhiêu độ. Chênh lệch thường nằm ở đây.
- Hai người có coi cùng một mặt là mặt nhà không? Với nhà nhiều mặt thoáng, đây là chỗ hai người chuyên nghiệp hoàn toàn có thể chọn khác nhau.
Nếu sau ba câu đó mà vẫn mâu thuẫn thật, thì bạn đang ở trong một vùng mà bản thân ngành cũng chưa thống nhất. Lúc ấy tiêu chí hợp lý nhất là tiêu chí sử dụng: phương án nào làm nhà sáng hơn, thoáng hơn, đi lại thuận hơn thì chọn phương án đó.
"Người quen giới thiệu, từ chối thì ngại"
Đây là tình huống khó nhất về mặt tình cảm, và nó làm nhiều người trả tiền cho thứ họ không muốn.
Vài câu dùng được, nhẹ nhàng mà rõ:
- "Em cảm ơn anh chị, để em bàn với nhà đã rồi báo lại." — Không ai ép được một câu như vậy.
- "Đợt này nhà em chưa xếp được ngân sách, để dịp sau." — Lý do tiền bạc thì không ai tranh luận.
- "Bên em muốn làm từng bước, giờ làm mấy việc dọn dẹp trước đã." — Đúng sự thật, và cũng là lời khuyên tốt.
Không cần tranh luận đúng sai với người giới thiệu. Họ thường có thiện ý, và một cuộc tranh luận về phương pháp sẽ không thay đổi được gì ngoài không khí.
"Lần sau chọn người xem thế nào?"
- Hỏi trước khi mời: anh chị theo phái nào, cần em chuẩn bị những gì, phí bao nhiêu và gồm những gì.
- Thoả thuận phí rõ ràng trước buổi gặp, bằng tin nhắn cũng được — chỉ cần có chữ.
- Hỏi thẳng: anh chị có bán vật phẩm không? Không phải để loại họ, mà để bạn biết đặt lời khuyên vào đúng ngữ cảnh. Người trả lời thẳng đáng tin hơn người né.
- Yêu cầu một bản ghi lại sau buổi xem: kết luận là gì, dựa trên số đo nào, đề xuất việc nào. Có bản ghi thì bạn kiểm chéo được, và lần sau có cái để so.
- Bắt đầu bằng việc nhỏ. Đừng giao nguyên gói sửa nhà cho một người mình chưa từng làm việc cùng.
Một nguyên tắc chung
Trong phong thuỷ, gần như mọi vấn đề đều có một phương án miễn phí hoặc rất rẻ nằm sẵn: dọn dẹp, đổi chỗ kê, thêm đèn, mở thêm lối thoáng, cắt cành cây chắn cửa, sửa cái cổng kẹt.
Làm hết những việc đó trước, sống với nhà thêm một thời gian, rồi mới tính tới việc tốn tiền. Rất nhiều "vấn đề" biến mất ở bước này — và với những vấn đề còn lại, ít nhất bạn đã biết chắc là chúng thật.
"Người trong nhà tin, mình không tin — xử sao?"
Đây là câu hỏi được gửi về nhiều nhất, và nó không phải câu hỏi về phong thuỷ mà về gia đình.
Vài điều đã giúp được nhiều nhà:
- Tách chuyện tin và chuyện chi. Bạn có thể không tin mà vẫn chiều một việc không tốn gì — đổi chỗ kê giường, treo một món nhỏ. Cái đáng bàn là những việc tốn nhiều tiền hoặc đập phá. Gộp cả hai vào một cuộc tranh luận là tự làm khó mình.
- Đặt một ngưỡng chung, thoả thuận trước. "Dưới mức này thì ai muốn làm cứ làm; trên mức này thì cả nhà bàn." Có ngưỡng thì mỗi lần không phải cãi lại từ đầu.
- Đừng chứng minh người kia sai. Chuyện này chưa từng hiệu quả, và nó biến một khác biệt thành một cuộc hơn thua. Người lớn tuổi trong nhà thường gắn niềm tin ấy với cha mẹ họ — phản bác nó là chạm vào chỗ khác hẳn.
- Tìm phần chung. Gần như mọi đề xuất phong thuỷ đều có một phần trùng với việc nhà tử tế: dọn dẹp, sáng sủa, thông thoáng, sửa cái hỏng. Làm phần đó thật tốt thì cả hai bên đều thấy mình được lắng nghe.